Güvenli Bağlanma Nedir?

Bebekler, doğar doğmaz bilinmeyene ve yabancı bir ortama merhaba diyorlar. Dokuz ay boyunca güvenli bir biçimde korunaklı yaşadıkları yer, yerini dış dünyaya bırakıyor. Bebekler, bu dış dünyaya gelişlerinin şokunda ilk anda anneyle bağ kurarak, aslında hayatla da bağ kuruyorlar. Bebeklerde güvenli bağlanma işte buna deniyor. Bu bağ bebek için güven ve hayatının gelecek dönemi için de ilk adımdır. Yaşamın en temel duygusudur güven. O zedelenirse, yaşamda ayakta kalabilmek zorlaşır.

Güvenli Bağlanma Nedir?

Pedagojideki güvenli bağlanmanın önemi de bunun için çok önemlidir. Gelecek yıllarımızın sağlıklı olması için her birimizin ilk 2 yıl anne ile güvenli bağ kurması gerekir. Bu bağ yalnız doğumdan sonrayı kapsamaz. Doğumdan önce anne karnında geçirilen yolculuk ve hatta anne karnı öncesi bu bağı etkiliyor. Annenin psikolojik durumu, bebeğe hazır olup olmadığı, annenin kendi hayatındaki etkileri bebeğin bu bağı kurup kurmamasına yansıyor. Elbette tek rol annenin değil. Babanın da annenin yanında ne kadar yer aldığı, varlığını hissettirmesi bebeklerde güvenli bağlanma konusunda oldukça etkili. Bebekler, hayatlarının daha ilk anlarında yıkanma, tartma, ölçme gibi aciliyeti olmayan nedenlerle annelerinden ayrılıyor. Bebek, henüz temel fizyolojik ve nörolojik gelişiminin alt yapısını tamamlamadan anneden ayrı bir canlıymış gibi muamele görüyor. “Meme verirken veya biberonla beslerken sürdürülen göz ve cilt teması anne bebek bağını güçlendirir. Bebek annesinin kokusunu ve dokunuşunu tanır. Onun ihtiyaçlarını gecikmeden karşılamak, güvenini ve bağını güçlendirir. İdeal olan, elbette bebeğin doğal doğumla dünyaya gelmesi ve hemen annenin göğsüne koyularak anneyle cilt ve göz temasının sağlanması ve ilk memesini emmesidir.” (Nil Gün/ Bebeğinizle Bağ Kurmak Geciktiğinde- Kuraldışı Dergi)

Anne Bebek Bağının Gecikmesini Etkileyen Faktörler

Ama olaylar her zaman bu ideal duruma uygun gelişmez. Bebeğinizle değişik nedenlerle bağ kurma süreciniz gecikebilir. Siz zorlu ve uzun geçen bir doğum sürecinden sonra kendinize gelememiş, yorgun, bitkin ya da ağrı çekiyor olabilirsiniz. Ebeveynler zihinlerinde bebeğin fiziksel görünüşü ile ilgili bir resim oluşturabilirler ve bebek bu resme uygun olmayabilir. Annenin bebeğinin yüzüne bakarken hayal kırıklığını ya da üzüntüsünü yansıtan mimikleri, bu bağın oluşmasını zedeler. Doğan bebeğin cinsiyeti bile anne (ve babanın) tavrını ve mimiklerini bilinçsizce etkileyebilir. Hayatın ilk saatinde bebeği emzirmek bağın kurulması için önemli olsa da, bazı annelerde farklı hormonlar kaotik duygu halleri yaratabilir. Hormonlar bağı geciktirmede önemli rol oynayabilir. Ağırlıklı olarak sezaryen doğumlarda görülen postpartum depresyon bu bağın oluşmasını geciktirebilir. Bebeğiniz beklenenden çok erken dünyaya geldiği için erken doğan yoğun bakım ünitesine alınmış olabilir. (Nil Gün/ Bebeğinizle Bağ Kurmak Geciktiğinde/ Kuraldışı Dergi)

Güvenli bağlanma için ne yapmalı? Güvenli bağlanmaya eşlik eden en önemli davranışlar nelerdir?

  1. Bebeğin duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını hemen, tutarlı ve uyumlu bir şekilde karşılamak
  2. Çocuğa sevgiyle bakma. Bir araştırıcı bunun beynin sosyal davranışlarla ilgili bölümünün gelişmesinde en önemli etken olduğunu belirtir
  3. Sıkça bebeğe dokunmak, sarılmak (Değişik alanlarda yapılan çalışmalar, bebekle temasın hayat kurtarıcı boyutta önemli olduğunu vurguluyor.)
  4. Bazen bebeğin tavırları, davranışları yakınlık kurmak üzerine olabilir. O anlarda anne kendisine gelen, kendisine olumlu yaklaşan bebeği geri çevirmeyip aynı şekilde gülerek, yumuşak ses tonu ile onunla bağ kurup, yakınlık kurmak istediğini göstermelidir.
  5. Önemli olan sinyalleri takip etmek. Bebek ağlıyor mu? Ağlıyorsa neden ağlıyor? Aç mı? Uykusuz mu? Diş mi çıkarıyor? Atak haftasında mı? Buna bir bütün gibi bakmak gerekir. Sürekli gözlemliyoruz. Rahatsızlıktan doğan her ihtiyaçta ağlayacak ki anne gelsin. O yüzden ağlama önemli ve gerekli. Bağlanma sorunu olup olmadığını anlamak için bütüne bakmak hatta annede babada böyle bir şüphe varsa bir uzmanla bakmak bu nedenle iyi olabilir.

Oyunun önemi

Bebekler bağlanmayı oyun üzerinden değil ilişki üzerinden hissediyorlar o yüzde küçük bebeklerde ‘Aaa burnun nerde, bak bu gözün’ gibi göstererek, dokunarak oynanan oyunlar iyi olur. Biraz daha büyük bebekler için, oturma pozisyonunda kalabiliyorsa hafif fış fış kayıkçı gibi yüz yüze olan oyunlar. Şarkı söylemeler, masal anlatmalar gibi ilişkide ve temasta kalınan, göz göze bakılan oyunlar oynanabilir.

Eğer çocuğunuzdaki güvenli bağlanma konusuna emin olmak istiyorsanız, bunu öğrenmenin yolları var. Güvenli bağlanma testi denilen, Mary Ainsworth adlı araştırmacı tarafından, bebeklerin bağlanma örüntülerini gözlemleyerek ölçmek adına yabancılık ortamı adı verilen bir deney tasarlanmıştır. Bağlanma testi yaklaşık 18 - 24 ay arasında size bilgi verir. Yaklaşık 20 dakika süren bu deneyde bebek annesiyle birlikte iken, annenin bulundukları odadan ayrılmasını ve belirli bir süre sonra odaya önceden belirlenmiş bir yabancı ile tekrar gelmesini içerir. Bebeklerin yabancı durumunda verdikleri tepkilere göre bağlanma türlerinin özellikleri açıklanmıştır. Deneye göre güvenli bağlanan bebekler dünyayı keşfetmek için annelerinden güç alırlar. Güvenli bağlanan bebekler, anneleri odadayken odayı, oyuncakları incelerler. Anne odadan ayrıldığında orta derecede durumu protesto edebilir fakat anne odaya geri döndüğünde annesi ile pozitif yönde iletişime geçer; annesine sarılır, gülümser. Kısa bir süre sonra ise oyuncaklarla oynamaya geri döner. (Zeynep Dizmen- Güvenli Bağlanma Testi Nasıl Yapılır/Bilgeanne)

Güvensiz kaçınmalı bebekler, anneleri ile çok az iletişimde bulunurlar. Anne odadan ayrıldığında stresini dışarı vurmaz. Anne odaya geri döndüğünde ise anne ile göz teması kurmaz ve iletişime geçmez. Bununla birlikte güvensiz kaçınmalı bebeklerin yabancı durumu sırasında kalp atım hızları çok yüksektir. Güvensiz dirençli bebekler, yabancılık ortamında, odada anneleri ile birlikteyken annelerine yapışırlar ve odayı keşfetmezler. Anne odadan ayrıldığında yüksek sesle ağlarlar. Anneleri geri döndüğünde ise eğer anneleri kendilerini rahatlatmak için sarılmak isterse annelerini geri çevirir, iletişime geçmeyi reddederler.